Ook struisvogels slachtoffer van vogelpest

Vrijdagmiddag 15.00 uur, op de skipiste in het Franse La Norma, gaat mijn mobieltje: ¨Kun je zo snel mogelijk naar het crisiscentrum in Stroe komen om een struisvogelbedrijf te screenen op klassieke vogelpest? We hebben geen dierenarts met deskundigheid op dit gebied.¨ Mijn antwoord is kort en bondig; ¨Zondag 9 uur ben ik op de briefing.¨

Er waren al berichten over klassieke vogelpest (KVP) doorgesijpeld naar Frankrijk. De aviaire influenza hield huis in de Gelderse Vallei met Kootwijkerbroek als onderdeel. De bestrijding was ter hand genomen.

Ik reed op zaterdag terug naar Nederland, keek nog snel even in wat boeken over deze zeer besmettelijke vogelziekte. Het lijkt bij veel verschillende soorten vogels voor te komen, inclusief de loopvogels.

Struisvogels kunnen dus ziek worden, maar ook nandoes, emoes en mogelijk kiwi's. Maar met name watervogels, kippen en, zoals later tijdens de uitbraak blijkt, ook kalkoenen zijn zeer gevoelig voor dit orthomyxovirus.

Briefing

Het Regionaal Crisis Centrum (RCC) Stroe is streng bewaakt in deze ¨oorlogstijd op twee fronten¨. Als ik het terrein oprijd krijg ik flashbacks van de MKZ-crisis twee jaar geleden, maar alles is nu van begin af aan professioneel. Ook deze zondagochtend draait het centrum op volle toeren.

Een vers afgestudeerde dierenarts houdt een heldere briefing. Er verschijnen goede plaatjes van de symptomen gevolgd door een instructie wat onze taak is. Na deze korte uitleg omkleden en ga ik met mijn team op pad naar de struisvogelfarm. Samen met een RVV-medewerker en een student Diergeneeskunde, die al enkele dagen actief is, nemen we de procedure door. De eigenaar heeft ook zijn eigen dierenarts voor de struisvogels gewaarschuwd om samen met hem deze klus te klaren.

Doel van de screening op vogelpest

Bedrijven in een straal van drie kilometer rondom een uitbraak moeten worden bezocht. Doel is inspectie van het aanwezige en gevoelige pluimvee op klinische symptomen. Dit wordt aangevuld met bloed tappen voor een representatieve steekproef voor onderzoek op antistoffen. Normaal worden 20 monsters van een stal of groep dieren verzameld.

In ons geval van 20 bloedjes van een koppel van 53 stuks struizen. Verder inventariseren van de huisvesting, de hygiëne en locatie van de stallen ter voorbereiding van het eventuele ruimen. Dit alles wordt vastgelegd in een plattegrond van het bedrijf en de omgeving. Ook informeren we over het pluimvee van de buren en eventuele contacten met besmette bedrijven.

Struisvogels

Ik overleg telefonisch met de eigenaar over de gebruikelijke werkwijze op zijn bedrijf. ¨We trekken meestal een zak over de kop en dan zijn ze redelijk rustig¨. We zullen wel zien. Op het bedrijf aangekomen volgt het omkleedritueel aan de erfgrens. Twee wegwerpoveralls over de stoffen overall, nieuwe laarzen vers uit de verpakking. Ook handschoenen aan, mutsje op en met mondkapje in aanslag betreden we het bedrijf.

De eerste ontstoken ogen bij de mensen die besmette koppels ruimen, zijn al geconstateerd. We maken kennis met de eigenaar, die zeer bezorgd is. Al 10 jaar heeft hij gewerkt aan dit koppel, dat nu redelijk in productie is. De uitbraken van vogelpest komen gestaag zijn richting op. Hij is niet gerust op de goede afloop.

Kort na onze aankomst is ook de eigen dierenarts aanwezig, een goede bekende van mij. We inspecteren alle struisvogels die door de ophokplicht opgesloten zitten in relatief kleine ruimten. De hanen hebben veel praatjes, dus gaat het goed met ze. De eetlust is normaal en ze kijken allemaal fris uit de ogen. Ik schrijf in mijn rapport ¨geen verschijnselen van vogelpest¨.

Met enkele oude afgeknipte mouwen van een trui om onze pols stappen we een hok in. De ruim twee meter hoge dieren blijven er rustig onder. Je pakt de snavel beet, even trekt de struis de kop terug, meegeven en dan snel de mouw over de kop en ogen rollen. Ze zijn dan rustig ¨als een struisvogel die de kop in het zand heeft gestoken¨. Door ze zachtjes tegen de muur te drukken, lukt het om ze stil te laten staan.

Onder aan de hals stuwen en dan zwelt de halsader als een dikke kabel aan de rechterachterzijde op. Sommige vogels blijven hun hals intrekken, maar in de vleugel is een tweede mogelijkheid. Aan de binnenkant van de vleugel loopt bij struisvogels een groot bloedvat parallel aan ellepijp. Na twee seconde stuwen komt die goed op.

In een uur tijd hebben we 20 monsters verzameld, maar met enkele schrammen aan onze kant. De struisvogels lijken alleen kortdurend in hun eer aangetast. Daarna volgt een serie watervogels en hobbykippen, gevolgd door het papierwerk. Vier uur later verlaten we het bedrijf in de hoop dat de kippenpest aan dit bedrijf voorbij zal gaan.

Tien dagen later word ik weer gebeld. Kun je weer naar een struisvogelbedrijf? Ik informeer welke eigenaar? ¨Waar je eerder ook was. Hij heeft gebeld dat hij het niet vertrouwt. De dieren zijn te rustig en eten slecht.¨

Ik stel weer een team samen en ga ernaar toe. Op dezelfde weg als het struisvogelbedrijf, op 1200 meter afstand, wordt een legkippenbedrijf op dat moment geruimd. Ik stop en vraag op afstand vanuit mijn naar beneden gedraaide raam: ¨Besmet of preventieve ruiming?¨ Er wordt teruggeroepen ¨Besmet¨.

We staan twee minuten later weer aan de oprit van het struisvogelbedrijf. Tijdens het omkleden kom de eigenaar als enigszins gebroken naar ons toe. ¨Ik ben omsingeld door besmette bedrijven en ik lijkt nu aan de beurt¨.

We inspecteren zijn loopvogels en het beeld is duidelijk. De hanen maken geen ruzie meer, enkele dieren hebben de oogleden aan elkaar geplakt. We horen in meerdere koppels ademgeluiden, ook gereutel genoemd in de diergeneeskunde. Enkele hennen zitten op hun hakken, de eetlust is weg.

Er eerst een ongewone rust in de koppel. Ik constateer dat dit helemaal mis is. Na overleg met het crisiscentrum besluiten we één struisvogel op te offeren voor virusonderzoek in Lelystad. Het 100 kilo wegend exemplaar wordt in een stuk landbouwplastic gerold en dichtgetapt. Een uur later laadt de koerier het kadaver in en dezelfde avond zal het onderzoek nog starten.

Het vervolg is triest voor de dieren en de eigenaar. Het eerste onderzoek is positief. Het bedrijf wordt geruimd, ook zijn hobbykippen en ganzen. Een week later staat er een bericht op mijn voicemail dat vogelpest definitief door het laboratorium is aangetoond. Volgens mij is dat de eerste keer dat in Nederland deze aandoening bij struisvogels in vastgesteld.

Ondertussen rolt de besmetting met de vogelpest zich verder uit over Nederland. De vraag blijft wie is er eerder klaar: de RVV met de kippenpest of Bush met Saddam?

Peter Klaver, dierenarts voor exoten en wildlife